"తెర"చాటు చందమామ

వెంకట్ గారనే ఒకాయన “సిరివెన్నెల భావలహరి”  (http://www.sirivennela-bhavalahari.org/) అనే అద్భుతమైన సైట్ ని నిర్వహిస్తున్నారు. సిరివెన్నెల సంపూర్ణ సాహిత్యాన్ని అందించాలనే సంకల్పంతో సాగుతున్న ఈ సైట్ లో contribute చేసే అవకాశం నాకూ కలిగితే కొన్ని పాటలు type చేస్తున్నాను. ఈ మధ్య ఈ సైట్ కి ఉన్న google group లో సినిమా పాటల్లో సాహిత్యం గురించి ఆసక్తికరమైన చర్చ జరుగుతోంది. అక్కడ నేను వ్యక్తపరిచిన అభిప్రాయాలు ఇక్కడ పొందుపరుస్తున్నాను -

 literary standard అంటే ఏమిటి అని అడిగారు. నాకూ ఇలాటి సాహితీ విషయాల గురించి పెద్ద పరిజ్ఞానం లేకున్నా, కొన్ని సినిమా పాటలు రాసిన అనుభవంతో సినిమా పాటల గురించీ, సాహిత్యం గురించి నా అభిప్రాయం చెబుతున్నాను.

మా అబ్బాయి ఇక లేడు

మా అబ్బాయి ఇల్లు ఖాళీ చేసి వెళ్ళిపోయాడు

 పై రెండు వాక్యాల్లో విషయం ఒకటే. కాని రెండో వాక్యంలో ఏదో తెలియని ఆర్ద్రత, అనుభూతి మనని స్పందింపజేస్తుంది. దీనినే నేను literary standard అన్నాను. దీనిని బట్టి కొన్ని విషయాలు గ్రహించొచ్చు -

1. కవిత్వానికైనా ఆ మాటకొస్తే ఏ సాహితీ ప్రక్రియకైనా పరమావధి పాఠకుల స్పందన. అంటే నిజానికి గొప్ప కవిత్వం అంటూ ఏమీ ఉండదు – నేను అది చదివి గొప్పగా స్పందించేదాకా. అది నాకు అందకపోతే నాకు అది గొప్పది కాదు. ఇంకొకరికి కావొచ్చు. అయితే చాలా మందికి నచ్చినది బాగుందంటాం, నచ్చనిది బాగోలేదంటాం. ఇలా కొంత objectivity ని కల్పించే ప్రయత్నం చేస్తాం కానీ నిజానికి objective rating అంటూ ఏదీ ఉండదు.

2. ఈ ప్రాసలూ, అలంకారాలూ, శబ్ద సౌందర్యాలు ఇలా ఎన్నో మనం నిర్వచించుకున్నాం మన సౌకర్యం కోసం. అంటే ఏవి వాడితే స్పందన కలుగుతోంది పాఠకుడిలో అన్న దాన్ని బట్టి ఇవన్నీ వచ్చాయ్. ఇవన్నీ tools మాత్రమే, creation కాదు. గొప్ప కవులు ఇది గ్రహిస్తారు, result అయిన స్పందనని ఇవి వాడి సిద్ధించుకుంటారు . కానీ ఎంతో మంది ఇది గ్రహించక ప్రాసలూ, అలంకారాలే కవిత్వం అనుకుని efforts లోనే ఉండిపోతారు.

3. అందుకునే “ఎవరు గొప్ప కవి” లాంటి వాదనలు అర్థం లేనివి. అలాగే “ఇలాగ రాస్తేనే గొప్ప”, “ఇలాగైతే కాదు” లాంటి rules కూడా అర్థం లేనివి. కవిత్వం అన్నది open ended task. ఏం రాశాం అన్నదాని కంటే ఎంత స్పందన కలిగించాం అన్నది ముఖ్యం. కొందరు ఇది అర్థం చేసుకోలేరు కవిత్వం అంటే information అనుకుంటారు. అలాగని పూర్తిగా irrelevant గా రాయమని కాదు. “భం భం భోలే” పాటలో information పరంగా చూస్తే కాశీ గురించి పెద్ద ఏమీ లేకపోవచ్చు. కానీ ఆ స్పందన, కలిగే భక్తి భావం చూడండి – కాశీని చూసినట్టే ఉంటుంది.

4. ఇప్పుడు సినిమా పాటని తీసుకుందాం, పాట అంటే – సాహిత్యం + సంగీతం + గానం. ఇవన్ని ఒకదానికి ఒకటి తోడై స్పందనని పెంచాలి. దీనికి దృశ్యాన్ని (visualization) కూడా కలపండి – ఎంత శక్తివంతమైన స్పందనని సినిమా పాట కలిగించగలదో తెలుస్తుంది. అందుకే సినిమాని “దృశ్య కావ్యం” అన్నది. అయితే చిక్కల్లా సినిమా పాట ఎప్పుడూ స్పందనని కలిగించడానికే ఉద్దేశించినది కాదు. ఊరికే filler గా ఉండే ఉతుత్తి గీతాలు, ఉందాలి కాబట్టి పెట్టే formula గీతాలు ఈ కోవలోకి వస్తాయ్. ఇక్కడ కూడా మన కవులు గొప్ప పాటలు రాశారు, అయితే అన్ని సార్లూ సినిమా పరిమితుల దృష్ట్యా ఇది వీలు పడదు. ఇలాటి పాటలనే నేను literary songs కాదు అన్నది. పరమ నాటు పాట కూడా ఎవరో ఒకరికి ఏదో మూడ్ లో నచ్చొచ్చు. మరి ఇది స్పందన కాదా అని అడగొచ్చు. స్పందన అంటే హితం కలిగించే రసానుభూతి అనుకుంటే “సాహిత్యమే” స్పందింపజేయగలదు.

5. సినిమా పాట స్పందనకి సంగీతం చాలా సార్లు దోహద పడుతుంది. కొన్ని సార్లు చేటు చేస్తుంది. అందుకే సాహిత్యం బాగున్నా అంత గొప్పగా అనిపించని పాటలు, సాహిత్యం మాములుగానే ఉన్నా గొప్ప సంగీతం వల్ల గొప్పగా అనిపించే పాటలు చూస్తూ ఉంటాం. ఇక్కడ కూడ మన analysis కోసం సంగీతం బాగుంది, సాహిత్యం బాగులేదు అనుకుంటాం కానీ నిజానికి కేవలం ఒక దానినే ఆస్వాదిస్తూ రెండో దానిని విస్మరించడం practical గా అంత సాధ్యం కాదు. అందుకే సినిమా పాట పాడుతూనే వినాలి అంటాను నేను. సిరివెన్నెల గారు కూడా అందుకే ఎప్పుడూ పాడే వినిపిస్తారు. అయితే సిరివెన్నెల గారే సంగీతం తీసేసి సాహిత్యం చదవగలగాలి అని కూడా అన్నారు. ఇదీ ఉంటే చాలా మంచిదే అయితే సినిమా పాటకి ఇది ప్రాథమిక లక్షణం కాదని నా అభిప్రాయం!